Trafik Kazası Sonrası Tazminat ve Sigorta Başvurusu

Trafik kazaları, maddi hasardan yaralanmaya ve hatta ölüme kadar uzanan ağır sonuçlar doğurabilir. Kaza sonrasında zarar gören kişinin hangi kalemleri, kimden ve hangi yolla talep edebileceğini bilmesi, hak kaybı yaşanmaması bakımından büyük önem taşır.

Bu yazıda 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çerçevesinde trafik kazalarında hukuki sorumluluk, zorunlu mali sorumluluk sigortasının kapsamı, talep edilebilecek tazminat türleri, sigorta şirketine ve Güvence Hesabına başvuru ile dava, tahkim ve zamanaşımı konuları genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

Trafik Kazalarında Hukuki Sorumluluk

Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesine göre, bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, araç işleteni ve aracın bağlı olduğu teşebbüsün sahibi bu zarardan müteselsilen sorumludur. Bu sorumluluk, kusura dayanmayan ağırlaştırılmış bir sorumluluk türüdür.

Uygulamada işleten çoğu zaman araç ruhsatında malik olarak görünen kişidir. Aracı kullanan sürücü ise genel hükümler uyarınca kusuru oranında sorumludur. Zarar gören, işletene, sürücüye ve işletenin zorunlu trafik sigortasını yapan sigorta şirketine karşı talepte bulunabilir. Sorumluluğun paylaştırılmasında tarafların kusur oranları belirleyici rol oynar; bu nedenle kaza tespit tutanağı ve gerektiğinde bilirkişi tarafından hazırlanan kusur raporu büyük önem taşır.

Kaza anında delillerin korunması

Tazminat sürecinin sağlıklı ilerleyebilmesi için delillerin kaza anından itibaren korunması gerekir. Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda ya da taraflardan birinin alkollü olduğu, sürücü belgesinin bulunmadığı veya tarafların anlaşamadığı durumlarda kolluk görevlilerine haber verilmesi ve kaza tespit tutanağının resmi makamlarca düzenlenmesi önemlidir. Yalnızca maddi hasarın bulunduğu ve tarafların olayın oluş şekli üzerinde uzlaştığı kazalarda ise anlaşmalı tutanak düzenlenebilir.

Olay yerinin, araçların konumunun, fren izlerinin ve hasarın farklı açılardan fotoğraflanması; varsa tanıkların iletişim bilgilerinin alınması ve çevredeki güvenlik kameralarıyla araç içi kamera kayıtlarının zaman kaybetmeden temin edilmesi, ileride kusur oranlarının belirlenmesinde belirleyici olabilir. Yaralanma halinde, şikâyet ilk anda hafif görünse bile sağlık kuruluşuna başvurulması ve kayıt oluşturulması da önem taşır.

Zorunlu Trafik Sigortasının Kapsamı

Karayolları Trafik Kanunu'nun 91. maddesi uyarınca motorlu araç işletenlerin, araçlarının neden olacağı zararlar bakımından zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmaları gerekir. Bu sigorta, aracın üçüncü kişilere verdiği zararları teminat altına alır; sigortalı aracın kendi hasarını karşılamaz.

Zorunlu trafik sigortası, poliçede gösterilen ve her yıl belirlenen teminat limitleri dahilinde ödeme yapar. Bu limitler araç hasarları ile ölüm ve sürekli sakatlık gibi kişiye bağlı zararlar için ayrı ayrı belirlenir. Teminat limitini aşan zararlar bakımından işleten ve sürücünün sorumluluğu devam eder. Manevi tazminat talepleri ise zorunlu trafik sigortasının kapsamında değildir; bu talepler doğrudan işleten ve sürücüye yöneltilir.

Talep Edilebilecek Tazminat Kalemleri

Araç hasarı ve değer kaybı

Kazada hasar gören aracın onarım bedeli, aracın onarım süresince kullanılamamasından doğan zararlar ve aracın kaza nedeniyle ikinci el piyasasında uğradığı değer kaybı talep edilebilir. Değer kaybı, onarımdan sonra dahi aracın kazalı olması nedeniyle piyasa değerindeki düşüşü ifade eder ve trafik sigortası kapsamında talep edilebilen zararlar arasındadır.

Tedavi giderleri ve iş göremezlik

Yaralanma halinde tedavi giderleri, geçici iş göremezlik süresince uğranılan kazanç kaybı ve kalıcı bir sakatlık oluşmuşsa sürekli iş göremezlik tazminatı talep edilebilir. Sürekli iş göremezlik tazminatının hesabında yetkili sağlık kuruluşlarından alınan maluliyet raporu esas alınır. Karayolları Trafik Kanunu'nun 98. maddesi uyarınca trafik kazası nedeniyle yapılan tedavi giderlerinin önemli bir kısmı Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmaktadır.

Destekten yoksun kalma tazminatı

Kazada hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar, anne ve baba gibi yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminatın hesabında ölenin geliri, yaşı, desteklenen kişilerin durumu ve kusur oranları gibi unsurlar dikkate alınır. Cenaze giderleri de ayrıca talep edilebilir.

Manevi tazminat

Yaralanma veya ölüm nedeniyle duyulan acı ve elem karşılığında manevi tazminat istenebilir. Manevi tazminatın miktarı, olayın özellikleri, tarafların kusur durumu ve ekonomik koşulları göz önünde bulundurularak hâkim tarafından belirlenir.

Sigorta Şirketine Başvuru Süreci

Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesine göre zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasına karşı dava açmadan veya tahkime başvurmadan önce ilgili sigorta şirketine yazılı olarak başvurmuş olması gerekir. Başvurudan itibaren on beş gün içinde cevap verilmemesi veya verilen cevabın kabul edilmemesi halinde dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir.

Başvuru sırasında genellikle şu belgelerin hazırlanması faydalı olur:

• Kaza tespit tutanağı veya maddi hasarlı kazalarda taraflarca düzenlenen anlaşmalı tutanak,
• Karşı tarafın araç ruhsatı, sürücü belgesi ve trafik sigortası poliçesi bilgileri,
• Olay yeri ve hasar fotoğrafları,
• Yaralanmalı kazalarda hastane kayıtları, epikriz ve maluliyet raporu,
• Ölümlü kazalarda ölüm belgesi, mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtları,
• Gelir durumunu gösteren belgeler ile banka hesap bilgileri.

Sigorta şirketine yapılan başvuruda, zararın türü ve talep edilen miktar mümkün olduğunca açık şekilde belirtilmeli, başvurunun yapıldığı tarih ise ispat edilebilir biçimde kayıt altına alınmalıdır.

Güvence Hesabına Başvuru

Zarara neden olan aracın zorunlu trafik sigortası bulunmuyorsa, kazaya karışan aracın kimliği tespit edilemiyorsa veya araç çalıntıysa zarar gören kişi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamında kurulan Güvence Hesabına başvurabilir. Güvence Hesabı, eski adıyla Karayolları Trafik Garanti Sigortası Hesabının yerini almıştır.

Güvence Hesabının sorumluluğu, kanunda sayılan hallerle ve zorunlu trafik sigortası teminat limitleriyle sınırlıdır. Örneğin kaçan ve kimliği belirlenemeyen araçların neden olduğu kazalarda kural olarak yalnızca kişiye bağlı zararlar karşılanır. Güvence Hesabı, ödeme yaptığı tutar için sorumlu işletene rücu edebilir.

Dava, Sigorta Tahkim ve Zamanaşımı

Sigorta şirketinin başvuruyu reddetmesi veya süresinde cevap vermemesi halinde zarar gören, uyuşmazlığı mahkemeye taşıyabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. Aynı uyuşmazlık için hem mahkemeye hem de tahkime başvurulamaz. İşleten ve sürücüye yönelik manevi tazminat talepleri ise genel mahkemelerde ileri sürülür. Kazanın Büyükçekmece ve çevresinde meydana geldiği durumlarda yetkili mahkeme, kaza yeri ve davalıların yerleşim yeri gibi ölçütlere göre Büyükçekmece Adliyesi olabilir.

Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesine göre motorlu araç kazalarından doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı süresi öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu uzun süre uygulanır. Yaralanmalı ve ölümlü kazalarda bu kural nedeniyle zamanaşımı süresi çoğu zaman daha uzun olabilir; yine de sürelerin somut olaya göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Kazada kusurlu olan taraf da tazminat alabilir mi?

Kusur oranları paylaştırıldığında, kısmen kusurlu olan taraf karşı tarafın kusuru oranında tazminat talep edebilir. Tamamen kusurlu olan sürücünün karşı taraftan talepte bulunması ise kural olarak mümkün değildir; ancak aynı araçta bulunan yolcular gibi üçüncü kişilerin hakları ayrıca değerlendirilir.

Sigorta şirketinin teklif ettiği ödemeyi kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır. Sigorta şirketinin teklif ettiği miktarın zararı karşılamadığı düşünülüyorsa, bu teklif kabul edilmeyerek dava veya tahkim yoluna gidilebilir. Ödeme kabul edilirken imzalanan belgelerin içeriği ve ibra niteliği taşıyıp taşımadığı dikkatle incelenmelidir.

Manevi tazminat sigorta şirketinden istenebilir mi?

Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz. Ancak isteğe bağlı olarak yaptırılan ihtiyari mali mesuliyet sigortası poliçesinde manevi tazminat teminatı bulunuyorsa, bu poliçe kapsamında talepte bulunulması mümkün olabilir.

Sonuç

Trafik kazası sonrası tazminat süreci; delillerin kaza anından itibaren toplanması, sigorta şirketine usulüne uygun yazılı başvuru yapılması, kusur ve maluliyet durumunun belirlenmesi ile zamanaşımı sürelerinin takibini gerektirir. Hangi zararın hangi kişi veya kurumdan talep edileceğinin doğru tespit edilmesi, sürecin sağlıklı yürütülmesi için önemlidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup mevzuat, teminat limitleri ve yargı içtihatları zaman içinde değişebilir. Somut olayın özelliklerine göre bir avukattan hukuki destek alınması faydalı olacaktır.