Kasko ve Trafik Sigortası Uyuşmazlıkları, Değer Kaybı ve Sigorta Tahkim

Araç sahiplerinin en sık karşılaştığı hukuki uyuşmazlıkların bir bölümü, kaza sonrasında sigorta şirketleriyle yaşanan anlaşmazlıklardır. Hasar bedelinin eksik ödenmesi, talebin poliçe istisnalarına dayanılarak reddedilmesi veya değer kaybının karşılanmaması bu uyuşmazlıkların başında gelir.

Bu yazıda kasko ile zorunlu trafik sigortası arasındaki temel farklar, uygulamada sık görülen uyuşmazlık türleri, araç değer kaybı talebi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi ile düzenlenen Sigorta Tahkim Komisyonu ve zamanaşımı süreleri genel hatlarıyla açıklanmaktadır.

Kasko ile Zorunlu Trafik Sigortası Arasındaki Fark

Zorunlu trafik sigortası, Karayolları Trafik Kanunu gereğince her motorlu araç için yaptırılması gereken bir sorumluluk sigortasıdır ve sigortalının üçüncü kişilere verdiği zararları karşılar. Kasko ise isteğe bağlı bir mal sigortasıdır ve poliçede belirtilen risklerin gerçekleşmesi halinde sigortalı aracın kendi hasarını teminat altına alır.

Kusuru bulunmayan sürücü, aracındaki hasarı karşı tarafın trafik sigortasından talep edebileceği gibi, kasko poliçesi varsa kendi kasko şirketine de başvurabilir. Kasko şirketi ödeme yaptıktan sonra, ödediği tutar oranında sigortalısının yerine geçerek kusurlu tarafa ve onun trafik sigortacısına rücu eder.

Kasko Poliçelerinde Sık Görülen Uyuşmazlıklar

Kasko uyuşmazlıkları çoğunlukla poliçenin kapsamı ve istisnaları ile hasar bedelinin belirlenmesi noktasında ortaya çıkar. Uygulamada sık karşılaşılan başlıklar şunlardır:

• Teminat dışı haller: Sigorta şirketi, rizikonun genel şartlarda veya poliçede sayılan istisnalardan birine girdiğini ileri sürerek ödemeyi reddedebilir. İstisnaların poliçede açıkça yer alıp almadığı ve somut olaya uyup uymadığı ayrıca incelenmelidir.
• Bildirim yükümlülüğü: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na göre sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini öğrendiğinde bunu gecikmeksizin sigortacıya bildirmelidir. Bildirimin gecikmesi, zararın artmasına yol açmışsa tazminattan indirim yapılması gündeme gelebilir.
• Hasar bedelinin belirlenmesi: Eksper raporunda tespit edilen hasar bedeli ile onarım için gereken gerçek maliyet arasındaki farklar, orijinal veya eşdeğer parça kullanımı gibi konular sıkça tartışılır.
• Pert ve rayiç değer: Onarımın ekonomik olmadığı hallerde araç ağır hasarlı kabul edilir. Bu durumda aracın hasar tarihindeki piyasa değerinin, yani rayiç değerinin doğru tespiti ve sovtaj bedelinin hesaplanması uyuşmazlık konusu olabilir.
• Beyan ve bilgi verme yükümlülüğü: Poliçe düzenlenirken riskin değerlendirilmesine etki eden hususların eksik veya hatalı beyan edilmesi, sigorta şirketince ödemenin azaltılması veya reddedilmesi için gerekçe olarak ileri sürülebilir.

Bunların yanında poliçede yer alan muafiyet tutarları, anlaşmalı servis şartı ve ikame araç teminatı gibi özel şartlar da uygulamada tartışma konusu olabilmektedir. Örneğin anlaşmalı servis dışında yaptırılan onarımlarda sigorta şirketinin ödemeyi poliçede belirtilen oranda azaltması söz konusu olabilir. Bu nedenle uyuşmazlık çıktığında öncelikle poliçenin, genel şartların ve poliçeye eklenen klozların birlikte incelenmesi gerekir. Eksper raporuna itiraz edilmek istendiğinde ise bağımsız bir eksper raporu alınması veya yargılama aşamasında bilirkişi incelemesi talep edilmesi mümkündür.

Trafik Sigortasına Yönelik Uyuşmazlıklar

Zorunlu trafik sigortasında en sık rastlanan uyuşmazlık konusu kusur oranlarıdır. Sigorta şirketi, kendi sigortalısının kusurunun daha düşük olduğunu veya hiç kusuru bulunmadığını ileri sürerek ödemeyi azaltabilir ya da reddedebilir. Bu durumda kaza tespit tutanağı, tanık beyanları, kamera kayıtları ve gerekirse bilirkişi incelemesi önem kazanır.

Teminat limitinin yetersiz kalması da sık karşılaşılan bir durumdur. Zarar, poliçede yer alan ve her yıl belirlenen limitleri aşıyorsa, aşan kısım için araç işleteni ve sürücüye başvurulması gerekir. Ayrıca sigorta şirketinin, sürücünün alkollü olması veya sürücü belgesinin bulunmaması gibi hallerde zarar görene ödeme yaptıktan sonra kendi sigortalısına rücu etmesi mümkündür. Bu rücu imkânı, zarar görenin sigorta şirketinden tazminat almasını kural olarak engellemez.

Araç Değer Kaybı Talebi

Değer kaybı, kazaya karışan aracın onarılmasına rağmen ikinci el piyasasında kazasız emsallerine göre daha düşük bir bedelle alıcı bulması sonucunda ortaya çıkan zarardır. Değer kaybı, kusurlu tarafın zorunlu trafik sigortasından talep edilebilir.

Değer kaybının hesaplanmasında uzun süre trafik sigortası genel şartlarındaki formül esas alınmıştır. Ancak zararların genel şartlarda belirlenen esaslara göre hesaplanmasını öngören kanun hükmünün Anayasa Mahkemesince 2020 yılında iptal edilmesinden sonra, yargı uygulamasında aracın kaza öncesindeki ve onarım sonrasındaki ikinci el piyasa değerleri arasındaki farkın esas alındığı bir yaklaşım benimsenmiştir. Hesaplamada aracın yaşı, kilometresi, marka ve modeli, önceki hasar kayıtları ile hasar gören parçaların niteliği dikkate alınır.

Kasko poliçeleri ise kural olarak değer kaybını kapsamaz. Bu nedenle kusursuz sürücünün aracında oluşan değer kaybı için kendi kasko şirketine değil, karşı tarafın trafik sigortasına başvurması gerekir. Daha önce ağır hasar kaydı bulunan araçlarda ve bazı küçük ölçekli hasarlarda değer kaybı oluşmayabilir veya sınırlı kalabilir.

Sigorta Tahkim Komisyonu

Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi ile kurulmuş olup sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların hakemler aracılığıyla çözümlenmesini sağlayan bir sistemdir. Komisyon, mahkemelere alternatif bir yol olarak öngörülmüştür.

Başvuru şartları

Komisyona başvurulabilmesi için öncelikle ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış olması ve bu başvuruya on beş gün içinde olumlu cevap alınamaması veya talebin reddedilmesi gerekir. Başvuru, sigortalı, sigorta ettiren, lehtar veya zarar gören üçüncü kişi tarafından yapılabilir. Başvuru sırasında, uyuşmazlık tutarına göre belirlenen başvuru ücreti ödenir. Aynı uyuşmazlık için daha önce mahkemeye başvurulmuşsa Komisyona başvurulamaz; Komisyona başvurulduktan sonra da aynı uyuşmazlık için ayrıca dava açılamaz.

Kararlar ve itiraz

Uyuşmazlık hakem heyetleri, dosyayı inceleyerek kanunda öngörülen süreler içinde karar verir ve bu süreç çoğu zaman mahkeme yargılamasına göre daha kısa sürede tamamlanır. Kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda verilen kararlar kesindir. Bu sınırı aşan uyuşmazlıklarda kararlara karşı itiraz hakem heyetine itiraz edilebilir; belirli parasal sınırların üzerindeki uyuşmazlıklarda ise kanun yoluna başvurma imkânı bulunur. Parasal sınırlar zaman içinde değişebildiğinden başvuru tarihinde geçerli tutarların kontrol edilmesi gerekir.

Zamanaşımı Süreleri

Türk Ticaret Kanunu'nun 1420. maddesine göre sigorta sözleşmesinden doğan talepler, alacağın muaccel olmasından itibaren iki yılda ve her halde rizikonun gerçekleşmesinden itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar. Kasko talepleri bakımından bu süreler önem taşır.

Zorunlu trafik sigortasına yönelik zarar gören taleplerinde ise Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesindeki özel zamanaşımı hükümleri uygulanır. Bu madde, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıllık ve kaza tarihinden itibaren on yıllık süreler öngörmekte, fiilin ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturması halinde bu uzun sürenin uygulanacağını düzenlemektedir.

Sık Sorulan Sorular

Kendi kaskoma başvurursam karşı taraftan ayrıca talepte bulunabilir miyim?

Kasko şirketinin ödediği hasar bedeli için sigortalının aynı zararı ikinci kez talep etmesi mümkün değildir. Ancak kasko kapsamında karşılanmayan değer kaybı, muafiyet tutarı veya araç mahrumiyeti gibi zararlar için karşı tarafa ve trafik sigortacısına başvurulabilir.

Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmak zorunlu mudur?

Hayır. Sigorta Tahkim Komisyonu, mahkemelere alternatif olarak öngörülmüş isteğe bağlı bir yoldur. Zarar gören, dilerse doğrudan mahkemeye de başvurabilir. Ancak her iki yolda da öncesinde sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması önemlidir.

Değer kaybı için ne kadar süre içinde başvurmak gerekir?

Değer kaybı, trafik sigortası kapsamında talep edildiğinden Karayolları Trafik Kanunu'ndaki zamanaşımı süreleri uygulanır. Maddi hasarlı kazalarda bu süre kural olarak zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıldır.

Sonuç

Kasko ve zorunlu trafik sigortası farklı riskleri karşılayan, farklı kurallara tabi sigorta türleridir. Kaza sonrasında zararın hangi poliçe kapsamında talep edileceğinin doğru belirlenmesi, sigorta şirketine usulüne uygun başvuru yapılması ve delillerin eksiksiz toplanması, uyuşmazlığın sağlıklı şekilde çözümlenmesi bakımından önemlidir. Büyükçekmece ve çevresinde yaşanan kazalarda da aynı kurallar geçerlidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; mevzuat, genel şartlar, parasal sınırlar ve yargı içtihatları zaman içinde değişebilir. Somut olayın özelliklerine göre bir avukattan hukuki destek alınması faydalı olacaktır.