Mirasın Reddi ve Saklı Pay: Mirasçıların Bilmesi Gerekenler

Bir kişinin ölümüyle birlikte mirası, kanun gereği bir bütün olarak mirasçılarına geçer. Bu geçiş yalnızca taşınmazlar, banka hesapları veya araçlar gibi malvarlığı değerlerini değil, mirasbırakanın borçlarını da kapsar. Bu nedenle mirasçıların, mirası kabul etmenin veya reddetmenin sonuçlarını zamanında değerlendirmesi önemlidir.

Öte yandan mirasbırakan, sağlığında veya ölüme bağlı tasarruflarla malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir; ancak bu serbestlik, bazı yakın mirasçılar için kanunla güvence altına alınan saklı paylarla sınırlıdır. Bu yazıda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çerçevesinde mirasın reddi ve saklı pay konuları genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

Mirasın Reddi Nedir?

Türk hukukunda mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle birlikte mirası bir bütün olarak kendiliğinden kazanır. Bu ilkeye külli halefiyet denir. Mirasçılar, kural olarak mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak ve müteselsilen sorumlu olur. Terekenin borçlarının alacaklarından fazla olduğu durumlarda bu sorumluluk, mirasçıların kendi malvarlıklarını da tehlikeye atabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 605. maddesi, yasal ve atanmış mirasçılara mirası reddetme hakkı tanır. Mirası usulüne uygun şekilde reddeden kişi, mirasçılık sıfatını kaybeder ve kural olarak terekenin borçlarından sorumlu olmaz. Ret kararı, miras hakkının tamamını kapsar; mirasın yalnızca bir kısmını kabul edip diğer kısmını reddetmek mümkün değildir.

Ret Süresi ve Usulü

Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesine göre mirasın reddi için öngörülen süre üç aydır. Bu süre:

• Yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten,
• Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için, mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten

itibaren işlemeye başlar. Ret beyanı, Türk Medeni Kanunu'nun 609. maddesi uyarınca sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır. Uygulamada ret beyanı, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır ve bu beyan mahkemece kütüğe kaydedilir. Örneğin mirasbırakanın son yerleşim yeri Büyükçekmece ise başvuru Büyükçekmece Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemesine yapılabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 615. maddesi, haklı sebeplerin varlığı halinde sulh hâkiminin ret süresini uzatabileceğini veya yeni bir süre verebileceğini düzenlemektedir. Ayrıca terekenin durumu belirsizse, mirasçılar ret süresi içinde resmi defter tutulmasını isteyebilir. Resmi defter tutulması, mirasçıların terekenin aktif ve pasif durumunu öğrendikten sonra karar vermesine imkân tanır.

Ret kararından önce terekenin araştırılması

Mirası kabul etmek veya reddetmek konusunda sağlıklı bir karar verilebilmesi için terekenin durumunun mümkün olduğunca erken araştırılması gerekir. Bu kapsamda mirasbırakan adına kayıtlı taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, kredi ve kredi kartı borçları, hakkında yürütülen icra takipleri ile vergi ve prim borçları gibi bilgilerin derlenmesi faydalı olur. Mirasçıların kimler olduğunu ve paylarını gösteren mirasçılık belgesi ise noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Üç aylık sürenin kısa olduğu dikkate alındığında, bu araştırmanın ölümden hemen sonra başlatılması önem taşır.

Ret Hakkını Ortadan Kaldıran Davranışlar

Türk Medeni Kanunu'nun 610. maddesine göre, süresi içinde mirası reddetmeyen yasal veya atanmış mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Bunun yanında, ret süresi dolmadan önce tereke işlerine olağan yönetim dışında karışan veya terekenin olağan yönetimi için gerekli olanlar dışında işlemler yapan, ya da tereke mallarını gizleyen veya kendine mal edenler de mirası reddedemez.

Bu nedenle mirası reddetmeyi düşünen mirasçıların, ret süresi içinde terekeye ait malları satmak, devretmek, kendi adına kullanmak veya tereke alacaklarını tahsil etmek gibi işlemlerden kaçınması önemlidir. Cenaze giderlerinin karşılanması veya malların korunmasına yönelik zorunlu işlemler gibi olağan yönetim kapsamında kalan işlemler ise kural olarak ret hakkını ortadan kaldırmaz.

Mirasın Hükmen Reddi

Türk Medeni Kanunu'nun 605. maddesinin ikinci fıkrasına göre, ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aciz olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Buna mirasın hükmen reddi denir.

Hükmen ret, kanundan doğduğu için üç aylık ret süresine bağlı değildir. Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarının malvarlığını aştığını ispat ederek mirasın hükmen reddedildiğinin tespitini talep edebilir. Uygulamada bu talep, çoğu zaman tereke alacaklıları tarafından başlatılan icra takiplerine karşı ileri sürülür. Ancak mirasçının mirası kabul anlamına gelen davranışlarda bulunmuş olması halinde hükmen ret iddiası dinlenmeyebilir.

Mirasın Reddinin Sonuçları

Mirası reddeden mirasçının payı, Türk Medeni Kanunu'nun 611. maddesi uyarınca, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi onun altsoyuna geçer. Bu nedenle borçlu bir terekeden korunmak isteyen mirasçının çocuklarının da mirası ayrıca reddetmesi gerekebilir; aksi halde miras payı ve borçlardan sorumluluk bir sonraki kuşağa geçer.

Türk Medeni Kanunu'nun 612. maddesine göre en yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse, tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiyeden sonra bir değer artarsa, bu değer ret olmasaydı hak sahibi olacak kişilere verilir.

Mirası reddetmenin bir diğer sınırı da alacaklıların korunmasıdır. Kendi borçlarını ödeme gücü bulunmayan bir mirasçının alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddetmesi halinde, kanunda öngörülen şartlarla alacaklılar bu reddin iptalini talep edebilir.

Saklı Pay ve Tasarruf Oranı

Saklı pay, bazı yasal mirasçıların miras payının, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları veya belirli sağlararası kazandırmalarıyla ortadan kaldırılamayacak olan bölümüdür. Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan ve tasarruf oranı olarak adlandırılan kısım üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre saklı pay oranları aşağıdaki gibidir:

Kardeşlerin saklı payı, 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle kaldırılmıştır. Bu nedenle bugün kardeşler, yasal mirasçı olmakla birlikte saklı paylı mirasçı değildir. Mirasbırakan, altsoyu, ana-babası ve eşi bulunmadığı durumlarda tüm malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir.

Tenkis davası

Mirasbırakanın tasarrufları nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açarak bu tasarrufların saklı payını karşılayacak ölçüde indirilmesini talep edebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesine göre tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Mirası reddeden kişi mirasbırakanın borçlarından sorumlu olur mu?

Usulüne uygun ve süresinde yapılan ret ile mirasçılık sıfatı sona erdiğinden, kural olarak terekenin borçlarından sorumluluk da ortadan kalkar. Ancak mirasçının ret öncesinde mirası kabul anlamına gelen davranışlarda bulunmuş olması bu sonucu değiştirebilir.

Üç aylık süre kaçırıldıysa ne yapılabilir?

Süre geçtikten sonra kural olarak mirasın reddi mümkün değildir. Ancak haklı sebeplerin bulunması halinde sulh hâkiminden süre uzatımı veya yeni süre verilmesi istenebilir. Ayrıca terekenin borca batık olduğu durumlarda, şartları varsa hükmen ret yoluna başvurulabilir.

Mirasbırakan bir çocuğunu mirastan tamamen yoksun bırakabilir mi?

Kural olarak saklı paylı mirasçının bu payı ortadan kaldırılamaz. Ancak Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesinde sayılan ağır suç işleme veya aile hukukundan doğan yükümlülükleri önemli ölçüde yerine getirmeme gibi sebeplerin varlığı halinde, mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufla mirasçıyı mirasçılıktan çıkarabilir.

Mirasın reddi için avukatla başvuru zorunlu mudur?

Hayır. Ret beyanı mirasçı tarafından bizzat yapılabilir. Bununla birlikte sürelerin hesaplanması, terekenin durumunun incelenmesi ve altsoy bakımından doğacak sonuçların değerlendirilmesi dikkat gerektiren konulardır.

Sonuç

Mirasın reddi, borçlu bir terekenin mirasçıların kendi malvarlığına yük olmasını önleyen önemli bir haktır; ancak kısa ve kesin bir süreye bağlıdır. Saklı pay kurumu ise mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile yakın aile üyelerinin korunması arasında denge kurar. Her iki konuda da sürelerin ve şartların zamanında değerlendirilmesi hak kaybını önlemek bakımından belirleyicidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup mevzuat ve yargı içtihatları zaman içinde değişebilir. Somut olayın özelliklerine göre bir avukattan hukuki destek alınması faydalı olacaktır.